Çocuğum İçin Birikim Yapıyorum: BES, Altın, Mevduat ve Fon

Ela doğduğunda annesi ile babası bir karar aldı: her ay 1.000 ₺ kenara koyacaklar ve bu para Ela 18 yaşına geldiğinde üniversite, ehliyet ya da ilk ev için onun olacak. Hastaneden döndükleri hafta akrabalardan beş çeyrek altın ve birkaç zarf da geldi. Sonra soru geldi: "Bu parayı nerede biriktirelim? BES mi, altın mı, banka mı?" Bu yazıda tek bir doğru cevap vermiyoruz; her seçeneğin 18 yılda nasıl işlediğini hesapla gösteriyoruz.

1. Ayda 1.000 ₺, 18 yıl: süre neyi değiştirir?

18 yılda ödenen toplam tutar 216.000 ₺'dir. Bu para yıllık %25 net getiriyle değerlendirilirse bileşik getiri sayesinde katlanarak büyür. Ela'nın ailesi BES'i seçerse, Devlet katkısıyla birlikte 18. yılın sonunda tablo şöyle olur:

Rakamlar büyük görünse de 18 yıllık enflasyonu unutmamak gerekir: bugünün 1.000 ₺'si 18 yıl sonra aynı alım gücüne sahip olmayacak. Bu yüzden tutarı her yıl artırmak, rakamın kendisinden daha önemlidir. Kendi planını BES hesaplama aracında "katkı payını her yıl artırma" alanıyla deneyebilirsin; alım gücü etkisini enflasyon hesaplama aracıyla görebilirsin.

2. Çocuk adına BES: dikkat edilecekler

Emeklilik şirketleri çocuklar için anne ya da babanın onayıyla sözleşme düzenler. Devlet katkısı ödenen katkı paylarına eklenir; ancak BES'in asıl amacı emekliliktir. Çocuk 18 yaşında sistemden çıkarsa emeklilik şartları (10 yıl ve 56 yaş) dolmadığı için Devlet katkısının tamamı değil, sistemde kalınan süreye göre hak edilen kısmı alınır. Sözleşmeyi imzalamadan önce şirkete şunları sor:

• Sözleşme çocuk 18 yaşına gelince nasıl devredilir, kim söz sahibi olur?
• Hak ediş süreleri sözleşmenin başladığı tarihten mi sayılır?
• Katkı payına ara verme ve tutarı değiştirme imkânı var mı, kesinti ve fon giderleri ne kadar?

Erken çıkışın sonuçlarını BES'ten çıkmayı düşünüyorum yazısında ayrıntılı anlattık.

3. Doğum altınları ve tek seferlik hediyeler

Doğumda takılan altınlar ve para hediyeleri çocuğun malıdır. Beş çeyrek altının o günkü karşılığı 33.000 ₺ olsaydı ve bu tutar 18 yıl boyunca yıllık %25 büyüseydi 1.831.868 ₺ ederdi; bu hesap yalnızca uzun sürenin etkisini göstermek içindir, altının gelecekteki fiyatını tahmin etmez. Altınlarının bugünkü değerini altın hesaplama aracına adet ve tane fiyatı yazarak bulabilirsin.

Devletin doğum yardımını doğum yardımı hesaplama aracıyla görebilir, bu tutarı da birikime ekleyebilirsin. Doğum izni, analık ödeneği ve diğer hakların tamamı bebeğimiz oluyor yazısında.

4. Mevduat, fon ve hisse

• Vadeli mevduat: Getirisi bellidir, anapara korunur; faizden vadeye göre stopaj kesilir. Net getiriyi mevduat faizi hesaplama aracında gör.
• Yatırım fonları: Küçük tutarlarla birçok hisseye ya da tahvile dağılmayı sağlar; getirisi garanti değildir.
• Hisse senedi: Uzun vadede yüksek getiri potansiyeli taşır ama dalgalanması da yüksektir. Yeni başlıyorsan borsaya başlıyorum yazısına bak.

Tek bir araç yerine birkaçını birlikte kullanmak riski dağıtır. Uzun vadede bileşik getirinin etkisini bileşik faiz hesaplama aracıyla karşılaştırabilirsin.

5. Çocuğun parası kimin?

Çocuğun adına yatırılan para ve bağışlanan altın çocuğun malı olur. Ana ve baba velâyet devam ettiği sürece bu malları yönetir ve kullanabilir; gelirleri öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için harcanır (TMK md. 352-355). Çocuğun sermayesinden yapılacak harcamalar ise olağan ihtiyaçlarla sınırlıdır; zorunluluk varsa hâkim izin verebilir (md. 356). Okul dönemi masraflarını planlamak için çocuğum okula başlıyor yazısına göz atabilirsin.

Birikim planı için kontrol listesi

1. Hedef: Paranın ne zaman ve ne için kullanılacağını belirle (eğitim, ehliyet, ev).
2. Tutar: Aylık tutarı ve her yıl ne kadar artıracağını kararlaştır.
3. Araç: BES, mevduat, fon ve altın arasında riski dağıtarak seç.
4. Kayıt: Çocuğun adına olan hesapları ve altınları bir listede tut.
5. Gözden geçir: Yılda bir kez getiriyi enflasyonla karşılaştır, planı güncelle.

Hesaplardaki getiri oranları varsayımdır; gerçek getiri farklı olabilir ve bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.