Maaşıma Haciz Geldi: Ne Kadar Kesilir, Ne Yapmalıyım?
Murat bir sabah bordrosuna baktığında maaşının eksik yattığını gördü. İnsan kaynakları kısa bir açıklama yaptı: "İcra dairesinden haciz yazısı geldi, bu aydan itibaren maaşından kesinti yapacağız." Murat'ın net maaşı 36.000 ₺; ödeyemediği kredi kartı borcu için açılan icra dosyasında borç 90.000 ₺ görünüyordu. Aklındaki sorular belliydi: Ne kadar kesilecek, ne kadar sürecek, elimde kalanla nasıl geçineceğim? Bu yazıda maaş haczini kanun maddeleriyle ve Murat'ın rakamlarıyla anlatıyoruz.
- Kesinti: Nafaka dışındaki borçlarda net maaşın dörtte biri.
- Birden fazla haciz: Sıraya girer; öndeki bitmeden sonraki kesilmez.
- Emekli aylığı: Nafaka ve SGK alacağı dışında, rızan olmadan haczedilemez.
- Süre: Dosya borcu ÷ aylık kesinti; faiz işliyorsa daha uzun.
1. Haciz maaşa nasıl gelir?
Maaş haczi ilk adım değildir. Alacaklı önce icra takibi başlatır ve sana ödeme emri tebliğ edilir. Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrine 7 gün içinde itiraz etmez ya da borcu ödemezsen takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. İcra dairesi bunun üzerine işverenine bir haciz yazısı (müzekkere) gönderir.
İcra ve İflas Kanunu md. 355'e göre işveren, haczi uyguladığını ve maaşının tutarını en geç bir hafta içinde icra dairesine bildirmek, borç bitene kadar da her ay kesintiyi yapıp dosyaya göndermek zorundadır. Kesinti yapmayan işverenden bu para icra dairesince alınır (md. 356). Bu yüzden işverenin "kesmeyelim" deme şansı yoktur.
2. Maaşımın ne kadarı kesilir?
İİK md. 83, maaş ve ücretlerin borçlu ile ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebileceğini ve haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağını söyler. İş Kanunu md. 35 ise işçi ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini belirtir. İkisi birlikte okununca işçi için nafaka dışındaki borçlarda kesinti tam olarak dörtte birdir.
| Murat'ın durumu | Tutar |
|---|---|
| Net maaş | 36.000,00 ₺ |
| Aylık haciz kesintisi (1/4) | 9.000,00 ₺ |
| Eline geçen | 27.000,00 ₺ |
| Faiz işlemezse borcun bitmesi | 10 ay |
| Yıllık %36 faiz işlerse | 13 ay, 18.607,92 ₺ faiz |
Kesinti brüt maaştan değil, vergi ve SGK düşüldükten sonra eline geçen ücretten yapılır; net ücretini bilmiyorsan brütten nete maaş hesaplama ile bulabilirsin. İkramiye, prim ve fazla mesai de ücrettir; bunların ödendiği ay kesinti artar. Kendi rakamlarınla hesaplamak için maaş haczi hesaplama aracını kullanabilirsin.
3. İkinci bir haciz gelirse
Murat'ın maaşına birkaç ay sonra 45.000 ₺ borçlu ikinci bir dosyadan haciz geldiğini düşünelim. Maaşından yarısı kesilmez: İİK md. 83'e göre hacizler sıraya konur ve öndeki haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. İlk dosya 90.000 ₺ ise ikinci dosyanın kesintisi 10 ay sonra başlar ve bütün borç toplam 15 ayda biter. Bu bekleme sırasında ikinci dosyada faiz işlemeye devam eder; borcun büyümemesi için alacaklıyla erken konuşmak çoğu zaman daha ucuzdur.
4. Kuralın istisnaları
- Emekli aylığı: SGK'dan alınan gelir ve aylıklar, nafaka borçları ve SGK'nın kendi alacakları dışında haczedilemez. Rızan (muvafakatin) yoksa icra müdürü haciz talebini reddeder (5510 sayılı Kanun md. 93).
- Nafaka borcu: İş Kanunu md. 35 nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar. Nafaka için yapılan hacizde dörtte bir sınırı uygulanmaz; kesilecek tutarı icra müdürlüğü belirler. Nafakanın yıllık artışını nafaka artışı rehberinde anlattık.
- Asgari ücret: Kanunda asgari ücreti ayrıca koruyan bir hüküm yoktur. Asgari ücretli işçinin net ücretinden de dörtte bir kesilebilir.
5. Haciz geldiğinde ne yapmalısın?
- Dosyayı öğren: e-Devlet'teki icra dosyası sorgulamasından ya da UYAP Vatandaş Portalı'ndan dosyanın hangi icra dairesinde, hangi alacaklı adına ve kaç lira olduğunu gör. Dosya borcunda ana borcun yanında faiz, harçlar ve vekâlet ücreti de bulunur; bunları icra takip masrafı hesaplama ile kontrol edebilirsin.
- Tebligatı kontrol et: Ödeme emri sana hiç ulaşmadıysa ya da usulsüz tebliğ edildiyse, bunu öğrendiğin günden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsin (İİK md. 16). Süre kısa olduğu için beklememek gerekir.
- Alacaklıyla konuş: Çoğu alacaklı, maaştan yavaş gelen kesinti yerine taksitli ödeme anlaşmasını tercih eder. Anlaşmayı yazılı yap ve icra dosyasına bildir.
- Faizi hesaba kat: Takipten sonra işleyen faiz borcu uzatır. Kalan borcu her birkaç ayda bir dosyadan kontrol et; yasal faiz hesaplama işleyen faizi gösterir.
- Bütçeni yeniden kur: Elinde kalan 27.000,00 ₺ ile zorunlu giderlerini sırala. Kredi kartı borcun sürüyorsa kredi kartı borcu kaç ayda biter aracı ödeme planını gösterir.
Takibin başından sonuna aşamalarını, itiraz sürelerini ve harçları icra takibi rehberinde ayrıntılı anlattık.
Sık sorulan sorular
Maaş haczi işten çıkarılma sebebi midir?
İş Kanunu md. 25'te işverene derhal fesih hakkı veren sebepler arasında maaş haczi sayılmaz. Haciz yazısı işverene yalnızca kesinti yapma ve parayı icra dairesine gönderme yükümlülüğü getirir (İİK md. 355). Haciz gerekçesiyle işten çıkarılma gündeme gelirse bir avukata danışmak gerekir.
İşveren kesinti yapmazsa ne olur?
İİK md. 356'ya göre kesmesi gereken parayı kesmeyen ya da icra dairesine göndermeyen işverenden bu tutar, ayrıca mahkeme kararı gerekmeden icra dairesince alınır. İşveren sonra bu parayı işçiden geri isteyebilir. Yani kesinti yapılmaması borcu ortadan kaldırmaz.
Borcun tamamını bir seferde ödersem haciz kalkar mı?
Evet. Dosya borcunun tamamı (alacak, faiz, harçlar ve vekâlet ücreti) icra dairesine ödenince dosya kapanır ve icra dairesi işverene haczin kaldırıldığını bildirir. Ödemeden önce güncel dosya hesabını icra dairesinden istemek, eksik ödeme yüzünden kesintinin sürmesini önler. Borçludan alınan tahsil harcının oranı, borcun hangi aşamada ödendiğine göre değişir.
Haciz kesintisi bitince maaşım kendiliğinden düzelir mi?
Dosya borcu ödendiğinde icra dairesi işverene haczin kaldırıldığını bildirir. Son kesintiden sonra dosyanın kapandığını e-Devlet'teki icra dosyası sorgulamasından ya da icra dairesinden kontrol etmek, fazladan kesinti yapılmasını önler.
Kaynaklar
Bir hata ya da eksik mi gördün? Lütfen bize bildir; doğrulayıp düzeltiriz. Hesapların hangi kaynaklara ve yönteme dayandığını kaynaklar ve yöntem sayfasında açıkladık. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; resmî işlemlerde ilgili kurumun verilerini esas al. Sitenin arkasındaki ekibi hakkımızda sayfasında tanıtıyoruz.