Lise Not Sistemi: Ortalama, Sınıf Geçme, Sorumluluk ve Takdir-Teşekkür

Lisede notların nasıl hesaplandığını bilmek, yıl sonunda sürprizle karşılaşmamanın en kolay yolu. Bu yazıda MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin güncel metnine göre dönem puanını, yıl sonu başarı puanını, kaç zayıfla sınıf geçildiğini, sorumluluk sınavlarını, takdir-teşekkür şartlarını ve diploma notunu örneklerle anlatıyoruz. Kendi ortalamanı hemen görmek için lise ortalama hesaplama, belge durumun için takdir teşekkür hesaplama aracını kullanabilirsin.

Puanlar ve dereceler

Lisede sınav, performans çalışması ve projeler 100 tam puan üzerinden değerlendirilir. Puanların derece karşılıkları şöyledir (md. 44):

Dönem puanı, yıl sonu puanı ve ağırlıklı ortalama

Bir dersin dönem puanı, o dönemdeki sınavların, performans çalışmalarının ve varsa projenin ortalamalarından oluşur. Dersin yıl sonu puanı iki dönem puanının aritmetik ortalamasıdır. Yıl sonu puanı, dersin haftalık saatiyle çarpılınca ağırlıklı puan bulunur; bütün derslerin ağırlıklı puanları toplanıp haftalık toplam ders saatine bölününce yıl sonu başarı puanı çıkar (md. 53-55). Bölme işlemleri virgülden sonra dört basamak yürütülür.

Örnek:

Bu öğrencinin yıl sonu başarı puanı 64,4 (Orta). Fizikte ortalaması 56'dır, ama ortalama 50'nin altında kalsaydı bile 2. dönem puanı 72 olduğu için ders yine başarılı sayılırdı.

Bir dersten geçmek için kaç almak gerekir?

Ders yılı sonunda bir dersten başarılı sayılmak için iki dönem puanının ortalamasının en az 50 olması ya da birinci dönem puanı ne olursa olsun ikinci dönem puanının en az 70 olması gerekir (md. 56). Bu yüzden ilk dönemi kötü geçen bir öğrenci, ikinci dönemde 70 alarak dersi kurtarabilir.

Kaç zayıfla sınıf geçilir?

Her dersten iki dönem puanı bulunmak şartıyla yönetmelik üç durum tanımlar (md. 57-59):

Tek zayıfla doğrudan geçişte, yıl sonu başarı puanıyla başarılı sayılamayacak bir dersten (bazı meslek dersleri gibi) başarısız olan öğrenci o dersten sorumlu geçer. Devamsızlık nedeniyle başarısız sayılanlar da sınıf tekrar eder: lisede özürsüz devamsızlık 10 günü ya da toplam devamsızlık 30 günü aşan öğrenci, notları ne olursa olsun başarısız sayılır (md. 36). Kalan hakkını devamsızlık hesaplama aracıyla görebilirsin.

Sorumluluk sınavları

• Ne zaman? Birinci dönemin ilk iki haftası, ikinci dönemin ilk iki haftası ve son iki haftası.
• Nasıl? Ders yılı içindeki yazılı ve/veya uygulamalı sınav esaslarına göre, iki öğretmen ve bir gözcü öğretmenle. Türk dili ve edebiyatı ile yabancı dil sınavları yazılı ve uygulamalı iki aşamada yapılır.
• Kaç almak gerekir? Sorumluluk, sınavdan en az 50 alınınca kalkar.
• Son sınıfta: Sorumluluk sınavı sonunda tek dersten başarısız kalan son sınıf öğrencisi için takip eden hafta bir sınav daha yapılır.

Takdir, teşekkür ve üstün başarı belgesi

Lisede bütün derslerden başarılı olan, dönem puanlarının ağırlıklı ortalaması 70,00'ın altında olmayan ve davranış puanı 100 olan öğrenciye belge verilir (md. 160):

• Teşekkür belgesi: 70,00 - 84,99
• Takdir belgesi: 85,00 ve üzeri
• Üstün başarı belgesi: Ortaöğrenim boyunca en az üç yılın bütün dönemlerinde takdir alanlara

Örnek: 5 saatlik derste 80, 6 saatlik derste 84, iki 2 saatlik derste 90 ve 79 alan öğrencinin ağırlıklı ortalaması 82,8'tür; takdire 2,2 puan uzaktadır ve teşekkür belgesi alır.

Ortaokulda kurallar biraz farklıdır: Türkçe en az 70, diğer dersler en az 50 olmalı; kınama ya da okul değiştirme yaptırımı alan ve 20 gün ve üzeri özürsüz devamsızlıkla kurul kararıyla sınıf geçen öğrenciye belge verilmez (İlköğretim Kurumları Yönetmeliği md. 53-54).

Diploma notu (mezuniyet puanı) ve OBP

Mezuniyet puanı; 9, 10, 11 ve 12. sınıfların yıl sonu başarı puanlarının aritmetik ortalamasıdır (md. 65). Örnek: 76, 79,5, 83,25 ve 86 için mezuniyet puanı 81,1875 olur. Üniversite yerleştirmesinde kullanılan ortaöğretim başarı puanı (OBP) bunun 5 katıdır: 405,9375. OBP'nin YKS puanına katkısını OBP hesaplama aracında görebilirsin.

Sık yapılan hatalar

• Basit ortalama almak: Dersleri toplayıp ders sayısına bölmek yanlıştır; haftalık saat ağırlığı unutulursa 6 saatlik matematik ile 1 saatlik bir ders aynı etkiyi taşır.
• 2. dönem kuralını bilmemek: Ortalaması 50'nin altında kalan ders, 2. dönem 70 ise başarılı sayılır.
• "Ortalamam 85, takdir alırım" demek: Lisede tek bir başarısız ders ya da davranış puanının 100'den düşük olması belgeyi engeller.
• Sorumlu dersleri unutmak: Önceki yıllardan taşınan sorumlu derslerle toplam başarısız ders 6'yı geçerse sınıf tekrar edilir.

Üniversite yolunda ilerleyenler için YKS puan hesaplama ve YKS tercih ve sıralama rehberi sıradaki adımlar. Lise yerleştirmesi için LGS tercih ve yerleştirme rehberine bakabilirsin. Devamsızlık sınırına ne kadar kaldığını devamsızlık hesaplama aracıyla görebilirsin. Okulunun ve e-Okul'un açıkladığı puan ve kararlar esastır.