Senet Verdim, Senet Aldım: Doldururken ve Ödenmezse Bilmen Gerekenler

Murat ikinci el bir araba aldı. Satıcıyla anlaştılar: bir kısmı peşin, kalan 85.000 ₺ için de altı ay vadeli bir senet. Kırtasiyeden alınan matbu senet formu masaya kondu, iki taraf da imzaladı. Altı ay sonra Murat parayı hazırladığında aklına şu geldi: "Parayı verirsem senedi nasıl geri alacağım? Ödediğimi nasıl ispatlarım?" Karşı tarafta satıcı da kendi sorusunu düşünüyordu: "Ya ödemezse?" Bu yazıda senedi veren ve alan iki kişinin de bilmesi gerekenleri anlatıyoruz.

1. Senedin olmazsa olmazları

Günlük dilde "senet" dediğimiz belge hukukta bono ya da emre yazılı senettir. Türk Ticaret Kanunu md. 776'ya göre bonoda şunlar bulunmalıdır:

1. Senet metninde "bono" ya da "emre yazılı senet" kelimesi,
2. Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi,
3. Vade,
4. Ödeme yeri,
5. Kime ya da kimin emrine ödeneceği (lehtarın adı),
6. Düzenleme tarihi ve yeri,
7. Düzenleyenin imzası.

Bu unsurlardan biri eksikse belge bono sayılmaz (md. 777). Kanun bazı eksikleri kendisi tamamlar: vadesi yazılmamış bono görüldüğünde ödenecek sayılır; ödeme yeri yazılmamışsa düzenlendiği yer ödeme yeri kabul edilir. "Araba teslim edilirse ödenecektir" gibi bir şart eklemek ise ödeme vaadini şartlı hâle getirdiği için senedi bono olmaktan çıkarabilir.

2. Tutarı yazıyla doğru yaz

Bedel hem rakamla hem yazıyla yazılır. İkisi farklıysa yazıyla gösterilen tutar geçerlidir (TTK md. 676; bonoda md. 778 yoluyla). Murat'ın senedinde 85.000 ₺ yazıyla "Seksen beş bin Türk lirası" diye yazılmalı. Ekleme yapılmasını zorlaştırmak için çoğu kişi bitişik yazar: "SeksenbeşbinTL". Rakamın başına ve sonuna "#" koymak ve yazının başında boşluk bırakmamak da aynı amaca hizmet eder.

Tutarı yazıya çevirirken "bir bin" ya da "bir yüz" gibi hatalar sık yapılır. Rakamı yazıya çevirme aracı tutarı Türkçe yazım kurallarıyla, istersen çek-senet biçiminde bitişik yazar.

3. Senedi veren için: ödeyince senedi geri al

Senet, borcun kanıtıdır ve kimin elindeyse onun alacağını gösterir. Bu yüzden ödeme yaptığında senedin kendisini geri almak en güvenli yoldur. Kanun, ödeme yapan kişinin, üzerine ibra şerhi ("tamamen ödenmiştir" gibi bir kayıt) yazılmış senedin kendisine verilmesini isteyebileceğini söyler (TTK md. 709, bonoda md. 778 yoluyla). Kısmi ödeme yaptıysan bunun senet üzerine yazılmasını ve sana makbuz verilmesini isteyebilirsin.

• Ödemeyi mümkünse banka havalesiyle yap ve açıklamaya senedin tarihini ve tutarını yaz.
• Senedi geri alamıyorsan, ödendiğini gösteren imzalı bir belge al.
• Senedi verdiğin kişi başkasına ciro etmiş olabilir; ödemeyi senedi elinde tutana yap.

4. Senedi alan için: vade geldi, ödenmedi

Vadede ödeme yapılmazsa alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilir. Bu yolun avantajı hızıdır: borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine itiraz etmezse takip ilerler. Alacaklı, vadeden itibaren faiz de isteyebilir (TTK md. 725).

Takip masraflarını icra takip masrafı hesaplama, işleyecek faizi yasal faiz hesaplama aracıyla görebilirsin; adımların tamamını icra takibi rehberinde anlattık. Bir avukatla çalışacaksan ücreti avukatlık ücreti hesaplama aracında tahmin edebilirsin.

Süreleri kaçırmamak önemlidir: düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK md. 749). Vadeden bu yana geçen süreyi tarih farkı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin.

5. Çek de bir kambiyo senedidir

Senet yerine çek alıyorsan ibraz süresine dikkat et: düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka bir yerde ödenecek çek bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; süre çekteki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK md. 796). Cirantalara ve düzenleyene karşı başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (md. 814). Çekte de yazı ile rakam farklıysa yazı geçerlidir (md. 818).

Senet imzalamadan önce kontrol listesi

1. Unsurlar: "Bono" ibaresi, vade, ödeme yeri, lehtar, tarih ve yer, imza eksiksiz mi?
2. Tutar: Rakam ve yazı aynı mı; yazı bitişik ve boşluksuz mu?
3. Şart: Ödeme vaadine şart eklenmemiş mi?
4. Kopya: Senedin fotoğrafını ya da fotokopisini sakla; kaç senet verdiğini not et.
5. Ödeme: Ödediğinde senedi ibra şerhiyle geri al ya da imzalı makbuz iste.

Bu yazı genel bilgi verir; somut bir uyuşmazlıkta bir avukattan destek almanı öneririz.