Emekliyim: Zam, Bayram İkramiyesi ve Emeklinin Hakları
Otuz yıla yakın çalıştıktan sonra emekli olan birini düşünelim. İlk ay aylığı hesabına yattığında aklında üç soru vardır: Bu aylık ne zaman ve ne kadar artacak, bayramlarda ne ödenecek, istersem yeniden çalışabilir miyim? Birkaç yıl sonra eşini kaybettiğinde bir soru daha eklenir: iki aylık birlikte alınabilir mi? Bu yazı emekliliğin ilk gününden sonrasını, bu sorular üzerinden anlatıyor. Emekli olmadan önceki adımları (yaş, prim günü, borçlanma, başvuru) emekli oluyorum yazısında ayrıca topladık.
- Ocak ve Temmuz: SSK ve Bağ-Kur aylıklarına altı aylık enflasyon kadar zam; memur emeklisine toplu sözleşme ve enflasyon farkı.
- Her bayram: 4.000 ₺ bayram ikramiyesi; dul ve yetim aylığında hisse oranında.
- Çalışırsan: 2008 öncesi sigortalılarda aylık kesilmez, ücretten %7,5 destek primi kesilir.
- Eşini kaybedersen: kendi aylığın ve %50 hisseli dul aylığı birlikte ödenir.
1. Zam: aylığın yılda iki kez artar
SSK (4/a) ve Bağ-Kur (4/b) emeklilerinin aylıkları Ocak ve Temmuz'da, önceki altı ayın TÜFE değişimi kadar artırılır. Yani Ocak zammı Temmuz-Aralık enflasyonuyla, Temmuz zammı Ocak-Haziran enflasyonuyla belli olur; son ayın enflasyonu açıklandığı gün oran da kesinleşir. Memur emeklilerinde ise toplu sözleşme (hakem kurulu) artış oranı uygulanır; altı aylık enflasyon bu oranı aşarsa aradaki fark bir sonraki dönemin başında eklenir.
Açıklanan aylara ve kalan aylar için varsayacağın enflasyona göre kendi zammını emekli zammı hesaplama aracında görebilirsin; aylık enflasyon verilerini enflasyon oranları sayfasında takip edebilirsin. Unutma: kanuni zam yüzdesel olduğu için en düşük emekli aylığı (taban aylık) gibi kanunla ayrıca belirlenen destek tutarları zamla kendiliğinden artmaz; bunlar ayrı bir düzenlemeyle belli olur.
2. Bayram ikramiyesi
SGK'dan gelir ya da aylık alan herkese, bayramın içinde bulunduğu ayda aylık alma şartıyla, Ramazan ve Kurban bayramlarında 4.000 ₺ ikramiye ödenir (5510 sayılı Kanun ek md. 18). Kendi aylığını alana tam tutar, dul ve yetim aylığı alana hissesi kadar ödenir: %50 hisseli dul aylığında 2.000 ₺. İkramiyeden kesinti yapılmaz ve haczedilemez.
Sıradaki bayram: Ramazan Bayramı, 9 Mart 2027. Ödeme tarihlerini SGK bayram öncesinde duyurur.
Hisse oranına göre tutarı bayram ikramiyesi hesaplama aracıyla bulabilirsin.
3. Emekliyken yeniden çalışmak
Emekliler arasında en çok merak edilen konu budur ve cevap ilk sigortalılık tarihine göre değişir:
| İlk sigortalılık | İşçi olarak çalışırsan |
|---|---|
| 1 Ekim 2008'den önce | Aylık kesilmez. İşveren sosyal güvenlik destek primi öder; ücretten işçi payı olarak %7,5 kesilir (geçici md. 14). |
| 1 Ekim 2008 ve sonrası | Aylık, çalışmaya başlanan tarihi izleyen ödeme döneminde kesilir; normal prim ödenir. İşten ayrılınca yeniden bağlanır (md. 30). |
Bugün aylık alan emeklilerin büyük çoğunluğu ilk tabloya girer. Emekliyken çalışıp ayrılan işçinin yeni işyerindeki süresi için kıdem tazminatı şartlarını kıdem tazminatı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin.
4. Eşini kaybedersen: iki aylık birlikte
Kendi yaşlılık aylığını alan kişiye ölen eşinden dolayı da aylık bağlanır ve iki aylık birlikte ödenir (md. 54). Kendi aylığı olan dul eşin hissesi %50'dir; %75 hisse yalnızca aylık bağlanmış çocuğu olmayan ve kendi aylığı ya da çalışması bulunmayan dul eşe uygulanır (md. 34). Bayram ikramiyesi ise iki dosyadan değil, en yüksek ödemeyi sağlayan tek dosyadan verilir.
Vefattan sonra yapılması gereken mirasçılık belgesi, veraset beyannamesi ve SGK başvuruları için vefat sonrası işlemler yazısına bakabilirsin.
Emekli için kontrol listesi
- Zam dönemlerini izle: Ocak ve Temmuz'da yeni aylığını e-Devlet'te SGK aylık bilgisi ekranından kontrol et.
- Bayram öncesi: İkramiyenin hisse oranına göre doğru yattığını kontrol et.
- Çalışmaya başlarsan: İşverenin seni sosyal güvenlik destek primiyle bildirdiğinden emin ol.
- Tek konutun varsa: Emlak vergisi muafiyeti şartlarını emlak vergisi rehberinde incele ve belediyeye başvur.
- Anne ya da baban muhtaçsa: Sosyal güvencesi olmayan 65 yaş üstü yakının için 65 yaş aylığını hesapla.
Sık sorulan sorular
Emekli aylığına zam ne zaman yapılır?
SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıkları her yıl Ocak ve Temmuz'da, bir önceki altı aylık dönemde TÜİK'in açıkladığı tüketici fiyatları değişimi kadar artırılır (5510 sayılı Kanun md. 55). Ocak zammını Temmuz-Aralık, Temmuz zammını Ocak-Haziran enflasyonu belirler. Memur emeklileri ise toplu sözleşme artışı ve enflasyon farkı alır.
Emekli olduktan sonra çalışırsam aylığım kesilir mi?
1 Ekim 2008'den önce sigortalı olup emekli olanlar işçi olarak çalışmaya başlarsa aylıkları kesilmez; bunun yerine sosyal güvenlik destek primi ödenir ve ücretten işçi payı olarak %7,5 kesilir (5510 sayılı Kanun geçici md. 14). Bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olanlarda ise işçi olarak çalışmaya başlayınca aylık kesilir ve normal prim ödenir (md. 30). Kendi durumunu SGK'dan teyit et.
Kendi emekli aylığım varken eşimden dul aylığı alabilir miyim?
Evet. Kendi yaşlılık aylığını alan kişiye ölen eşinden dolayı da aylık bağlanır ve her iki aylık birlikte ödenir (5510 sayılı Kanun md. 54). Ancak kendi aylığı olan dul eşin hissesi %50 olarak uygulanır; %75 hisse yalnızca aylık bağlanmış çocuğu olmayan ve kendi aylığı ya da çalışması bulunmayan dul eşe verilir.
İki aylık alan emekliye iki bayram ikramiyesi ödenir mi?
Hayır. Birden fazla dosyadan gelir ve aylık alanlara en fazla ödemeye imkân veren tek dosya üzerinden ödeme yapılır. Kendi aylığı ve %50 hisseli dul aylığı olan biri, tam tutar olan kendi aylığından 4.000 ₺ alır; dul aylığından ayrıca 2.000 ₺ ödenmez.
Bir hata ya da eksik mi gördün? Lütfen bize bildir; doğrulayıp düzeltiriz. Hesapların hangi kaynaklara ve yönteme dayandığını kaynaklar ve yöntem sayfasında açıkladık. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; resmî işlemlerde ilgili kurumun verilerini esas al. Bizi tanımak için hakkımızda sayfasına bakabilirsin.