Bir Yakınımı Kaybettim: Vefat Sonrası Yapılacak İşlemler

Bir yakını kaybetmek zaten yeterince zor; ardından gelen resmî işlemler ise çoğu zaman ne zaman ve nereden başlanacağı bilinmeden yapılır. Bu sayfada vefattan sonraki işlemleri, süreleri kaçırmamanız için önem sırasına göre topladık. Başınız sağ olsun.

1. Mirasçılık belgesi ve mirasçıların belirlenmesi

Hangi işlemi yaparsanız yapın, ilk istenecek belge mirasçılık belgesidir (halk arasında veraset ilamı). Yasal mirasçılar bu belgeyi notere ya da sulh hukuk mahkemesine başvurarak alabilir (TMK md. 598). Vasiyetname varsa ya da mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunuyorsa mahkemeye başvurmak gerekir.

Kimin ne kadar pay alacağı mirasçıların kim olduğuna göre değişir: eş, çocuklarla birlikte mirasın dörtte birini, anne-baba tarafıyla birlikte yarısını alır. Kendi durumunuzdaki payları ve saklı payları miras payı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

2. Mirası kabul mü, ret mi?

Miras yalnızca mallardan değil, borçlardan da oluşur. Mirası reddetmeyen mirasçı, mirasbırakanın borçlarından da sorumlu olur. Borçların malvarlığından fazla olduğunu düşünüyorsanız miras, ölümün öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak açıklamayla reddedilebilir (TMK md. 606). Ölüm tarihinde ölenin borç ödemekten aciz olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras zaten reddedilmiş sayılır (md. 605).

Üç aylık süre kesindir; kaçırılırsa ret hakkı kural olarak kaybedilir. Mirası reddetmeden önce mirasa ait mallar üzerinde satış gibi tasarruflarda bulunmamaya dikkat edin; bu tür işlemler mirası kabul anlamına gelebilir.

3. Veraset ve intikal vergisi beyannamesi

Ölüm Türkiye'de olmuşsa ve mirasçılar Türkiye'deyse beyanname ölümden itibaren 4 ay içinde verilir; mirasçı ya da ölüm yurt dışındaysa süre 6 ya da 8 aydır. Payı istisna tutarının altında kalan mirasçı da beyanname verir, çünkü banka hesaplarındaki paranın çekilmesi ve tapuda intikal için vergi dairesinden alınan ilişik kesme yazısı istenir. Vergi olup olmadığını veraset ve intikal vergisi hesaplama aracıyla hesaplayabilir, beyanname adımlarını veraset ve intikal vergisi rehberinde okuyabilirsiniz.

4. SGK işlemleri: ölüm aylığı ve cenaze ödeneği

Ölüm aylığı

Ölen kişi şu durumlardan birindeyse hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanır (5510 md. 32):

• En az 1800 gün prim bildirilmiş olması,
• 4/a (SSK) kapsamında en az 5 yıldır sigortalı olup toplam 900 gün priminin bulunması,
• Yaşlılık, malullük ya da vazife malullüğü aylığı alıyor olması ya da bu aylığa hak kazanmış olması.

Çocuklarda şart; 18 yaşını (lise öğrencisiyse 20, yükseköğrenimdeyse 25 yaşını) doldurmamış olmak, en az %60 malul olmak ya da evli olmayan kız çocuğu olmaktır (5510 md. 34). Bağ-Kur'lu olarak ölen kişinin hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için ölenin prim borcunun bulunmaması ya da ödenmesi gerekir. Ölenin sigortalılık geçmişini SGK hizmet dökümü rehberinde anlattığımız şekilde e-Devlet'ten kontrol edebilirsiniz.

Cenaze ödeneği

Gelir ya da aylık alırken veya en az 360 gün primi bildirilmişken vefat eden sigortalının yakınlarına SGK cenaze ödeneği öder. Ödenek sırasıyla eşe, çocuklara, anne-babaya ve kardeşlere verilir (5510 md. 37).

5. Kontrol listesi

1. Mirasçılık belgesini alın. Noter ya da sulh hukuk mahkemesi.
2. Borçları araştırın. Banka, kredi kartı ve icra kayıtlarını kontrol edin; gerekiyorsa 3 ay içinde mirası reddedin.
3. SGK'ya başvurun. Ölüm aylığı ve cenaze ödeneği için hak sahipleri yazılı başvuru yapar.
4. Veraset beyannamesini verin. Ölümden itibaren 4 ay içinde, ölenin son ikametinin bağlı olduğu vergi dairesine ya da Dijital Vergi Dairesine.
5. Mal varlığını devralın. İlişik kesme yazısıyla banka hesapları, tapu ve araç kayıtları mirasçılar adına geçirilir; noter masrafları için noter ücreti hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Mirasçılar arasında paylaşım konusunda anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir; bu davada dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Ayrıntısı zorunlu arabuluculuk rehberinde.