İstifa Etmek İstiyorum: Hangi Haklarım Kalır, Neyi Kaybederim?

Selin dört yılı aşkın süredir bir yazılım şirketinde çalışıyor. Başka bir firmadan iyi bir teklif aldı ve ay sonunda ayrılmak istiyor. Aklındaki sorular, istifa etmeyi düşünen çoğu kişinin sorularıyla aynı: "Tazminatımı kaybeder miyim? Ne kadar önceden haber vermeliyim? Kullanmadığım izinler ne olacak?" Bu yazıda istifanın hangi hakları götürdüğünü, hangilerini bıraktığını ve kararı verirken nelere bakman gerektiğini Selin'in rakamlarıyla anlatıyoruz.

1. Önce ayrılışın türünü belirle

Hukuken "istifa" tek bir şey değildir. Hiçbir gerekçe göstermeden kendi isteğinle ayrılmak (düz istifa) ile işverenin bir kusuru ya da kanunda sayılan bir sebep yüzünden sözleşmeyi bitirmek çok farklı sonuçlar doğurur. Hakların hangi satıra düştüğüne göre değişir:

Kıdem tazminatı için her durumda aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma gerekir. Hangi ayrılışta tazminat doğduğunu kıdem tazminatı şartları sayfasında ayrıntılı anlattık. Selin yeni bir iş için ayrıldığından onun durumu ilk satır: kıdem tazminatı almayacak, ama izin ücretini alacak.

2. Gerçekten haklı bir nedenin var mı?

Birçok kişi aslında haklı nedeni olduğu hâlde düz istifa dilekçesi vererek kıdem tazminatından ve işsizlik maaşından vazgeçiyor. İş Kanunu md. 24, işçiye bildirim süresi beklemeden ve tazminat hakkını koruyarak ayrılma imkânı veren durumları sayar. En sık karşılaşılanlar:

• Ücretin ödenmemesi ya da eksik ödenmesi: fazla mesai, maaş farkı ve primler de buna dahildir. Ayrıntısı İşverenim Maaşımı Geç Ödüyor ve Fazla Mesailerim Ödenmedi yazılarında.
• SGK priminin eksik ya da düşük ücretten yatırılması: e-Devlet'teki hizmet dökümünden kontrol edebilirsin; nasıl okunacağını SGK hizmet dökümü rehberinde anlattık.
• Hakaret, tehdit, cinsel taciz ya da sistematik baskı (mobbing): nasıl kanıtlanacağını İşyerinde Mobbing yazısında topladık.
• Çalışma koşullarının sana sorulmadan esaslı biçimde ağırlaştırılması ya da sağlığını tehdit eden bir iş.

Süreye dikkat: hakaret, taciz gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarda fesih hakkı, olayı öğrendiğin günden itibaren 6 iş günü içinde ve her hâlde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş Kanunu md. 26). Haklı nedenin varsa dilekçede bu nedeni açıkça yaz; "kendi isteğimle ayrılıyorum" cümlesi ileride haklı nedeni ispatlamanı zorlaştırır.

3. İhbar süresini hesapla: işçi de bekler

Bildirim süresi yalnızca işveren için değil, istifa eden işçi için de geçerlidir. Süre kıdeme göre artar: 6 aydan kısa çalışmada 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıl arasında 4 hafta, 1,5 ile 3 yıl arasında 6 hafta, 3 yıldan uzun çalışmada 8 hafta. Sözleşmende daha uzun bir süre yazıyorsa o geçerlidir. Tablonun tamamı ihbar süreleri sayfasında.

Selin 4 yılı aşkın süre çalıştığı için 8 hafta önceden haber vermeli. Dilekçeyi verip ertesi gün işi bırakırsa, işveren ondan 8 haftalık ücreti tutarında, yani 84.000,00 ₺ brüt ihbar tazminatı isteyebilir. Bu, istifanın en pahalı hatasıdır. İki çıkış yolu var:

• Dilekçeyi yeni işe başlama tarihinden en az 8 hafta önce vermek.
• İşverenle daha kısa bir süre üzerinde anlaşıp bunu yazılı olarak (e-posta ya da imzalı yazı) kayda geçirmek.

Kendi süreni ve tutarı ihbar tazminatı hesaplama aracıyla bulabilirsin. Deneme süresindeysen bildirim süresine gerek yoktur.

4. Son bordroda bunlar olmalı

İstifa etsen de aşağıdaki kalemler son ödemende yer almalı:

• Son ayın çalışılan günleri: ayrılış tarihine kadar işleyen ücret.
• Kullanılmayan yıllık izin ücreti: Selin'in 4 yılda hak ettiği 56 günün 44 gününü kullandığını varsayalım. Kalan 12 gün için brüt 18.000,00 ₺, kesintilerden sonra yaklaşık 12.103,38 ₺ alır. Kendi hesabın için yıllık izin hesaplama aracını kullan.
• Ödenmemiş fazla mesai, prim ve ikramiye varsa onlar da ayrıca istenebilir; istifa bu alacakları ortadan kaldırmaz.

İşveren son ödemeyle birlikte önüne "bütün haklarımı aldım" yazan bir kâğıt koyabilir. İmzalamadan önce neye bakman gerektiğini İbraname Nedir? yazısında anlattık.

5. Dilekçede ve çıkış kodunda dikkat

İstifa dilekçesi kısa olmalı ama şu bilgileri mutlaka içermeli:

• Dilekçenin tarihi ve son çalışma günün.
• Bildirim süresine uyacağın ya da işverenle anlaştığın süre.
• Haklı nedenle ayrılıyorsan bu nedenin kısa ve açık anlatımı (örneğin "Ağustos ve Eylül ücretlerim ödenmediği için").
• Ad, soyad ve imza.

Dilekçenin bir kopyasını işverene teslim edildiğini gösteren imza ya da kaşeyle sakla. Haklı nedenle fesihte noter ihtarnamesi en güvenli yoldur; masrafını noter ücreti hesaplama aracıyla görebilirsin.

İşveren ayrılışını SGK'ya bir çıkış koduyla bildirir. Düz istifa 03 koduyla işlenir ve bu kodla işsizlik maaşı bağlanmaz. Haklı nedenle ayrıldığın hâlde istifa kodu girilirse bunu düzelttirmen gerekir. Kodların hangi hakkı verdiğini SGK işten çıkış kodları sayfasında tablo hâlinde topladık.

İstifa etmeden önce kontrol listesi

İşten ayrılırken bakılması gereken bütün kalemleri işten ayrılırken haklar kontrol listesinde bir araya getirdik. Ayrıldıktan sonra ödenmeyen bir alacak kalırsa izleyeceğin yolu İşçi Alacağı Nasıl İstenir? yazısında adım adım anlattık.

Bu yazı genel bilgi verir; somut bir uyuşmazlıkta bir avukattan destek almanı öneririz.