Engelli Bir Yakınıma Bakıyorum: Evde Bakım Maaşı, Aylıklar ve Haklar

Bir sabah annenizin konuşması bozulur, hastaneden inme tanısıyla dönersiniz. Doktor artık yalnız kalmaması gerektiğini söyler ve bakım bir anda hayatınızın merkezine yerleşir. Bu yazıda böyle bir aileyi örnek alıyoruz: bakıma muhtaç bir anne, onun bakımını üstlenen kızı ve damadı aynı evde yaşıyor; hanenin toplam aylık geliri 42.000 ₺. İlk haftaların telaşında akla gelmeyen ama aileye ciddi destek olan hakları sırasıyla anlatıyoruz.

1. İlk iş: sağlık kurulu raporu

Hakların neredeyse hepsi aynı belgeye dayanır: yetkili bir hastaneden alınan engelli sağlık kurulu raporu (çocuklarda özel gereksinim raporu). Evde bakım için raporda yalnızca engel oranı değil, kişinin günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremediği, yani bakıma muhtaç olduğu da belirtilmelidir. Rapor süreliyse bitiş tarihini not edin; süresi dolan raporla ödemeler aksayabilir.

Örnek ailemizde anne, inmeden sonra yemek yeme, giyinme ve tuvalet ihtiyaçlarında yardıma muhtaç. Rapor bu durumu açıkça yazınca ailenin önündeki ilk kapı evde bakım yardımı oluyor.

2. Evde bakım maaşı: ailenin hesabı

Evde bakım yardımı 2828 sayılı Kanun ek md. 7'ye göre 10.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur ve bakımı üstlenen yakına ödenir. Şart, hanede kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin 2/3'ünden az olmasıdır. Emekli aylığı, maaş, kira geliri gibi düzenli gelirler toplanır; bayram ikramiyeleri hesaba katılmaz.

Örnek ailede 42.000 ₺ gelir üç kişiye bölününce kişi başı 14.000,00 ₺ çıkar. Bu tutar 18.717,00 ₺ sınırının altında olduğu için kızına aylık 15.755,12 ₺ evde bakım yardımı ödenebilir. Hanede bakıma muhtaç ikinci bir engelli olsaydı o kişi hesapta iki kişi sayılırdı; kişi başı gelir 10.500,00 ₺ olurdu ve iki engelli için toplam 31.510,24 ₺ yardım gündeme gelirdi.

Kendi hanenin rakamlarıyla sonucu evde bakım maaşı hesaplama aracında görebilirsin. Başvuru engellinin ikamet ettiği ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne yapılır; ardından bakım ihtiyacını ve gelir durumunu incelemek için hane ziyareti yapılır.

3. Engelli aylığı ve engelli yakını aylığı

Evde bakım yardımı bakım verene ödenirken, 2022 sayılı Kanun aylıkları muhtaç durumdaki engellinin kendisine bağlanır. Sosyal güvenlik kurumundan geliri ya da aylığı olmayan, hanede kişi başı geliri net asgari ücretin 1/3'ünü aşmayan 18 yaşını doldurmuş engellilere bu aylık bağlanabilir.

Örnek ailemizdeki anne emekli aylığı aldığı için bu aylığa hak kazanamaz; çünkü sosyal güvenlik kurumundan aylık alanlar yararlanamaz. Engelli bir çocuğa bakan bir aile içinse 18 yaşından küçük engellinin bakımını üstlenen yakına ayrıca aylık bağlanabilir. Tutarları ve gelir şartını 65 yaş ve engelli aylığı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin. Başvuru yeri ikamet edilen yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfıdır.

4. Bakan kişi çalışıyorsa

Bakım veren yakın çoğu zaman aynı zamanda çalışır. Bakmakla yükümlü olduğu engelli bir yakını olan ücretli, engellilik indiriminden yararlanabilir: raporla vergi dairesine başvurulur, alınan belge işverene verilir ve her ay maaştan derecesine göre 12.000,00 ₺, 7.000,00 ₺ ya da 3.000,00 ₺ düşülerek vergi hesaplanır. Maaşına etkisini engelli vergi indirimi hesaplama aracı gösterir.

Engelli bir çocuğun anne ya da babasıysan iki hak daha var: en az %70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için yılda on güne kadar ücretli izin ve çocuk engelli doğduysa doğum izni sonrasında 360 gün yarım çalışma. Yarım çalışılan sürenin ödeneğini yarım çalışma ödeneği hesaplama aracıyla bulabilirsin. Ağır engelli çocuğu olan annelerin erken emeklilik hakkını ve diğer vergi, ÖTV ve emlak vergisi muafiyetlerini engelli hakları rehberinde ayrıntılı anlattık.

Bakım veren için kontrol listesi

1. Rapor: Sağlık kurulu raporunda bakıma muhtaçlığın yazdığından emin ol; süreli raporun bitiş tarihini takvimine ekle.
2. Gelir hesabı: Hanedeki herkesin düzenli gelirini topla, kişi sayısına böl ve sınırla karşılaştır.
3. Evde bakım başvurusu: Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvur, hane ziyaretine hazırlıklı ol.
4. Aylık başvurusu: Engellinin sosyal güvenlik geliri yoksa Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvur.
5. Vergi indirimi: Çalışıyorsan raporla vergi dairesine başvur, belgeyi işverene teslim et.
6. Değişiklikleri bildir: Hane geliri ya da kişi sayısı değişirse kuruma haber ver; yersiz ödemeler geri istenebilir.

Kendin için de bir plan yap: uzun süreli bakım, bakım verenin emekliliğini ve gelirini de etkiler. Emeklilik tarihini ne zaman emekli olurum aracıyla görebilirsin.