Engelli Hakları Rehberi: Vergi İndirimi, ÖTV, Emeklilik ve Muafiyetler
Engelliler ve engelli bir yakınına bakan aileler için kanunlarda vergi, araç alımı ve emeklilik konusunda önemli haklar var; ama bu hakların çoğu başvuru yapılmadıkça kendiliğinden işlemiyor. Bu rehberde hangi hakkın kime, hangi şartla tanındığını ve nereye başvurulacağını topladık. Hakların çoğu için yetkili hastanelerden alınan engelli sağlık kurulu raporu gerekir.
- Vergi indirimi: aylık 12.000,00 ₺ / 7.000,00 ₺ / 3.000,00 ₺; engelli yakınına bakan çalışana da uygulanır.
- ÖTV'siz araç: özel tertibat yaptıran ya da ortopedik engeli nedeniyle ehliyet alamayan engelliler, 2.873.900,00 ₺'ye kadar otomobili on yılda bir ÖTV'siz alabilir.
- Erken emeklilik: %40 ve üzeri engellilere yaş şartı olmadan emeklilik.
- Ağır engelli çocuğu olan anne: prim günlerine dörtte bir ekleme.
- Emlak vergisi: 200 m²'ye kadar tek konutta muafiyet.
1. Gelir vergisinde engellilik indirimi
Çalışma gücünün en az %80'ini kaybeden birinci, %60'ını kaybeden ikinci, %40'ını kaybeden üçüncü derece engelli sayılır. Her ay ücretten aşağıdaki tutar düşülerek gelir vergisi hesaplanır (GVK md. 31). Bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan çalışanlar ve serbest meslek erbabı da bu indirimden yararlanır (md. 89/3).
| Derece | 2026 aylık indirim | %15 dilimde aylık avantaj |
|---|---|---|
| 1. derece (çalışma gücü kaybı en az %80) | 12.000,00 ₺ | 1.800,00 ₺ |
| 2. derece (çalışma gücü kaybı en az %60) | 7.000,00 ₺ | 1.050,00 ₺ |
| 3. derece (çalışma gücü kaybı en az %40) | 3.000,00 ₺ | 450,00 ₺ |
İndirim için sağlık kurulu raporuyla vergi dairesine başvurulur ve alınan belge işverene verilir. Brüt maaşına göre yıllık avantajı engelli vergi indirimi hesaplama aracıyla bulabilirsin.
2. ÖTV'siz araç alma
ÖTV Kanunu md. 7/2'ye göre şu engelliler, şartları taşıyan araçları ilk alımda ÖTV ödemeden alabilir:
- Engellilik oranı %90 ve üzeri olanlar,
- Engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırarak aracı bizzat kullanacak olanlar,
- Ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olup bu nedenle sürücü belgesi alamayanlar.
Özel tertibatlı ve ortopedik engel nedeniyle alınan otomobillerde 2026 yılında ÖTV ve diğer vergiler dahil bedeli 2.873.900,00 ₺'yi aşan araçlar istisna dışındadır (7577 sayılı Kanun). İstisna on yılda bir kullanılabilir. Aracın vergi yükünü ve ÖTV'nin nasıl hesaplandığını araç alırken ödenen vergiler rehberinde ve ÖTV hesaplama aracında görebilirsin.
3. Engelli emekliliği
1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için 5510 sayılı Kanun md. 28, Kurum Sağlık Kurulunca belirlenen çalışma gücü kaybına göre yaş şartı aranmadan emeklilik tanır:
| Çalışma gücü kaybı | Sigortalılık süresi | Prim günü |
|---|---|---|
| %50 – %59 | en az 16 yıl | 4320 gün |
| %40 – %49 | en az 18 yıl | 4680 gün |
Daha önce sigortalı olanlar için kademeli geçiş tabloları uygulanır. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılarda, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra geçen prim günlerinin dörtte biri prim günlerine eklenir ve emeklilik yaşından da indirilir. Genel emeklilik tarihini ne zaman emekli olurum aracıyla, prim günlerini prim günü hesaplama aracıyla kontrol edebilirsin.
4. Emlak vergisi ve diğer muafiyetler
Brüt 200 m²'yi geçmeyen tek konutu olan engelliler bu konut için emlak vergisi ödemez; muafiyet için konutun bulunduğu belediyeye başvurulur. Ayrıntılar emlak vergisi rehberinde. Bakıma muhtaç engelliler ve aileleri için evde bakım desteği ile sosyal yardımlar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülür; başvuru il müdürlüklerine yapılır. Tutarı ve hane geliri şartını evde bakım maaşı hesaplama aracıyla görebilir, bakım veren yakının bütün haklarını engelli bir yakınıma bakıyorum yazısında okuyabilirsin.
Başvurudan önce kontrol listesi
- Raporu al: Yetkili hastaneden engelli sağlık kurulu raporu; süreli raporların bitiş tarihini not et.
- Vergi indirimi: Raporla vergi dairesine başvur, belgeyi işverene teslim et.
- Araç: ÖTV istisnası için raporundaki ibarelerin ve aracın şartları taşıdığını satın almadan önce kontrol et.
- Emeklilik: Çalışma gücü kaybı oranının Kurum Sağlık Kurulunca tespiti için SGK'ya başvur.
- Emlak vergisi: Muafiyet için belediyeye dilekçe ver.
Sık sorulan sorular
Engelliler kaç yılda emekli olur?
1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olanlarda çalışma gücü kaybı %50-59 arasında olanlar en az 16 yıl sigortalılık ve 4320 gün primle, %40-49 arasında olanlar en az 18 yıl sigortalılık ve 4680 gün primle yaş şartı aranmadan emekli olabilir (5510 sayılı Kanun md. 28). Daha önce sigortalı olanlar için kademeli geçiş tabloları uygulanır; kendi durumunu SGK'dan teyit et.
Engelliler hangi şartlarla ÖTV'siz araç alır?
ÖTV Kanunu md. 7/2'ye göre engelliliğine uygun özel tertibat yaptıran ya da ortopedik engel oranı %40 ve üzeri olup bu nedenle sürücü belgesi alamayan engelliler, şartları taşıyan otomobilleri ÖTV'den istisna alabilir. 2026 yılında vergiler dahil bedeli 2.873.900,00 ₺'yi aşan otomobiller istisna dışındadır. İstisna on yılda bir defa kullanılabilir; engellilik oranı %90 ve üzeri olanlar için ayrıca düzenleme vardır.
Engelli çalışanın vergi indirimi ne kadar?
2026 yılında aylık engellilik indirimi birinci derecede 12.000,00 ₺, ikinci derecede 7.000,00 ₺, üçüncü derecede 3.000,00 ₺'dir (GVK md. 31). Bu tutar gelir vergisi matrahından düşülür; bakmakla yükümlü olunan engelli kişi için de uygulanır (md. 89/3). Maaşına etkisini engelli vergi indirimi hesaplama aracıyla görebilirsin.
Engelli anneler daha erken emekli olabilir mi?
Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalıların, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri prim günlerine eklenir ve eklenen süre emeklilik yaşından da indirilir (5510 md. 28). Bu hak yalnızca anneye tanınmıştır.
Engelliler emlak vergisi öder mi?
Brüt 200 m²'yi geçmeyen tek konutu olan engelliler bu konut için emlak vergisi ödemez; muafiyet için belediyeye başvurulur. Şartları ve diğer muafiyetleri emlak vergisi rehberinde anlattık.
Bir hata ya da eksik mi gördün? Lütfen bize bildir; doğrulayıp düzeltiriz. Hesapların hangi kaynaklara ve yönteme dayandığını kaynaklar ve yöntem sayfasında açıkladık. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; resmî işlemlerde ilgili kurumun verilerini esas al. Bizi tanımak için hakkımızda sayfasına bakabilirsin.