Yarı Zamanlı (Part Time) Çalışıyorum: Haklarım Neler?
Zeynep üniversitede okurken bir kafede hafta içi her gün 14.00 ile 18.00 arasında çalışıyor. Haftada 20 saat. İşvereni ona kısmi süreli iş sözleşmesi imzalattı. Zeynep'in kafasında üç soru var: "Maaşım adil mi, sigortam tam yatıyor mu, izin ve tazminat hakkım var mı?" Bu yazı, yarı zamanlı (part time) çalışanların haklarını kanun maddeleriyle anlatıyor.
- Ücret: tam süreli emsalin ücretinin çalışılan süreye oranı kadar; örnekte 45.000 ₺ × 20/45 = 20.000 ₺ brüt.
- Prim günü: ayda yaklaşık 86,7 saat ÷ 7,5 = 12 gün; kalan 18 gün eksik.
- İzin ve kıdem: şartlar tam süreli çalışanla aynı; tutarlar ücrete göre.
- Eksik günler: borçlanılarak emekliliğe sayılabilir.
1. Kısmi süreli iş sözleşmesi nedir?
İş Kanunu md. 13'e göre işçinin haftalık çalışma süresi, aynı işi tam süreli yapan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmişse sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir. Emsal işçi, işyerinde aynı ya da benzer işte tam süreli çalışan işçidir; işyerinde yoksa o işkolunda benzer işi yapan tam süreli işçi esas alınır. Sözleşmenin yazılı olması, özellikle sigorta gün hesabı bakımından önemlidir; aşağıda göreceğiz.
2. Ücret: çalıştığın süreye orantılı
Kısmi süreli çalışan, salt kısmi süreli olduğu için tam süreli emsalinden farklı işleme tabi tutulamaz; ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalıştığı süreye orantılı ödenir (md. 13; md. 5 eşit davranma ilkesi). Zeynep'in kafesinde aynı işi tam süreli yapan çalışan haftada 45 saat için aylık brüt 45.000 ₺ alıyorsa, haftada 20 saat çalışan Zeynep'in brüt ücreti en az 20.000 ₺ olmalıdır. Yemek, yol gibi bölünebilir yardımlar da aynı oranla ödenir.
Saatini ve haftalık toplamını haftalık çalışma süresi hesaplama, saat ücretini saatlik ücret hesaplama, brüt ücretin netini brütten nete maaş hesaplama aracında görebilirsin.
3. Sigorta: prim günü nasıl sayılır?
Kısmi süreli iş sözleşmesi yazılıysa ve saat karşılığı ücret alınıyorsa, ay içindeki prim günü toplam çalışma saatinin günlük çalışma saatine bölünmesiyle bulunur. Günlük çalışma saati, haftalık 45 saatin altı iş gününe bölünmesiyle 7,5 saattir; gün kesirleri tam gün sayılır (5510 md. 80/1-h).
Zeynep haftada 20 saat, ayda ortalama 86,7 saat çalışıyor: 86,7 ÷ 7,5 ≈ 11,6 → 12 gün. Yani her ay 18 gün eksik kalıyor. Bu eksik günler emeklilik için gereken prim gününe ulaşmayı geciktirir. Prim günlerini prim günü hesaplama aracıyla takip edebilir, e-Devlet'teki hizmet dökümünü nasıl okuyacağını SGK hizmet dökümü rehberinde öğrenebilirsin.
4. Eksik günleri tamamlamanın yolu: borçlanma
Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışılan aylara ait eksik süreler borçlanılabilir (5510 md. 41/1-i). Borçlanma bedeli, prime esas günlük kazancın %45'idir; 2026 alt sınırıyla bir günün bedeli 495 ₺. Zeynep bir yılın eksik 216 gününü borçlanırsa 107.017 ₺ öder. Asgari ücret her yıl arttığı için borçlanmayı ertelemek bedeli büyütür.
Genel sağlık sigortası tarafında da bir kolaylık var: kısmi süreli çalışanlar, belirli şartlarla 30 günden eksik günleri için genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılabilir (5510 md. 3). Durumunu SGK'ya teyit ettirmeden eksik günler için ayrıca prim yatırma.
5. Yıllık izin, fazla mesai ve kıdem
- Yıllık izin: işyerinde en az bir yıl çalışınca yıllık ücretli izne hak kazanırsın; süre kıdeme göre belirlenir, kısmi süreli olman izni kısaltmaz. Hesap için yıllık izin hesaplama aracına bak.
- Fazla sürelerle çalışma: sözleşmedeki süreni aşıp 45 saate kadar yaptığın çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve en az %25 zamlı ödenir (md. 41). Ücretini fazla mesai ücreti hesaplama aracında görebilirsin.
- Kıdem tazminatı: en az bir yıl çalışma ve tazminata hak kazandıran bir fesih şartları aynıdır; tutar kısmi süreli ücret üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatı hesaplama aracıyla bul.
- Tam süreliye geçiş: işyerinde niteliklerine uygun açık yer olduğunda tam süreliye geçme isteğin işverence dikkate alınır ve boş yerler duyurulur (md. 13).
6. Yarı zamanlı çalışanın kontrol etmesi gerekenler
- Sözleşmen yazılı mı ve haftalık çalışma süren açıkça yazıyor mu?
- Ücretin, tam süreli emsalin ücretiyle orantılı mı?
- e-Devlet'te hizmet dökümünde ayda kaç gün bildirildiğini kontrol et; saatlerinle uyumlu mu?
- Eksik günleri borçlanmak isteyip istemediğine emeklilik planına göre karar ver: ne zaman emekli olurum hesaplama.
- Giriş-çıkış saatlerini kaydet; sözleşme dışı fazla çalışmaların ücretini isteyebilirsin.
Doğum izninden sonra ebeveynlere tanınan kısmi süreli çalışma hakkı İşe Dönüyorum: Doğum İzninden Sonra yazısında; ücretin ödenmezse izleyeceğin yol İşverenim Maaşımı Geç Ödüyor yazısında.
Sık sorulan sorular
Part time çalışanın prim günü nasıl hesaplanır?
Kısmi süreli iş sözleşmesi yazılı yapılmışsa ve saat karşılığı ücret alınıyorsa, ay içindeki toplam çalışma saati, haftalık 45 saatten çıkan günlük çalışma saatine (7,5 saat) bölünür; gün kesirleri tam gün sayılır (5510 md. 80/1-h). Hafta içi her gün 4 saat çalışan biri ayda yaklaşık 86,7 saat çalışır ve 12 gün prim günü kazanır.
Part time çalışan yıllık izin hakkı kazanır mı?
Evet. Yıllık ücretli izin, işyerinde en az bir yıl çalışan işçilere verilir ve kısmi süreli çalışan işçi bu bakımdan tam süreli emsalinden farklı tutulamaz (İş Kanunu md. 13 ve 53). İzin süresi kıdeme göre belirlenir; izin ücreti ise kısmi süreli çalışmanın ücretine göre ödenir.
Part time çalışan kıdem tazminatı alabilir mi?
Kıdem tazminatı şartları (en az bir yıl çalışma ve tazminata hak kazandıran bir fesih) kısmi süreli çalışanlar için de aynıdır. Tazminat, çalışılan süre ve kısmi süreli çalışmanın ücreti üzerinden hesaplanır; ücret ve paraya ilişkin bölünebilir haklar çalışılan süreyle orantılıdır (İş Kanunu md. 13).
Part time çalışırken eksik prim günlerimi tamamlayabilir miyim?
Evet. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışılan aylara ait eksik süreler borçlanılabilir (5510 md. 41/1-i). 2026 alt sınırıyla bir günün borçlanma bedeli 495 ₺'dir; ayda 18 eksik günü olan Zeynep'in bir yıllık eksik süresinin (216 gün) bedeli 107.017 ₺ olur.
Kaynaklar
Bir hata ya da eksik mi gördün? Lütfen bize bildir; doğrulayıp düzeltiriz. Hesapların hangi kaynaklara ve yönteme dayandığını kaynaklar ve yöntem sayfasında açıkladık. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; resmî işlemlerde ilgili kurumun verilerini esas al. Sitenin arkasındaki ekibi hakkımızda sayfasında tanıtıyoruz.