Zorunlu Arabuluculuk Rehberi: Hangi Uyuşmazlıklar, Süreler ve Ücretler
Kısa cevap
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır: işçi-işveren, ticari, tüketici, kira, komşu hakkı, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları. Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir. Arabulucu başvuruyu kural olarak üç hafta (ticari uyuşmazlıklarda altı hafta) içinde sonuçlandırır.
Anlaşma sağlanırsa arabulucu ücretini taraflar eşit öder; anlaşma olmazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Kendi uyuşmazlığının ücretini arabuluculuk ücreti hesaplama aracıyla bulabilirsin.
Hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu?
| Uyuşmazlık | Kapsam | Dayanak |
|---|---|---|
| İşçi-işveren | Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç. | 7036 sayılı Kanun md. 3 |
| Ticari | Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri. | TTK md. 5/A |
| Tüketici | Tüketici hakem heyetine başvurma zorunluluğu bulunan parasal sınırı aşan tüketici uyuşmazlıkları. | 6502 sayılı Kanun md. 73/A |
| Kira | Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (kira bedeli, tespit, tahliye). İlamsız icra yoluyla tahliye hariç. | HUAK md. 18/B |
| Komşu hakkı ve kat mülkiyeti | Taşınmaz komşuluğundan ve Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar. | HUAK md. 18/B |
| Ortaklığın giderilmesi | Taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi davaları. | HUAK md. 18/B |
Bu uyuşmazlıklar dışında taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa da başvurabilir; bu durumda arabuluculuk zorunlu değildir ve Bakanlık ücret ödemesi yoktur. İşçilik alacağı tutarını önceden bilmek için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı araçlarını kullanabilirsin.
Süreç adım adım
- Başvuru: Davada yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur. Büro, sicildeki arabuluculardan birini görevlendirir; taraflar bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o görevlendirilir.
- Davet: Arabulucu tarafları en uygun iletişim aracıyla toplantıya davet eder. Toplantılar yüz yüze ya da uygun görülürse görüntülü yapılabilir.
- Görüşmeler: Taraflar bizzat ya da avukatlarıyla katılır. Görüşmeler gizlidir; burada yapılan teklifler sonradan davada delil olarak kullanılamaz.
- Son tutanak: Süreç anlaşma, anlaşamama ya da taraflara ulaşılamaması nedeniyle bir son tutanakla biter.
- Sonrası: Anlaşma belgesi imzalanırsa uyuşmazlık sona erer. Anlaşma olmazsa son tutanağın aslı ya da arabulucunun onayladığı örneği dava dilekçesine eklenerek dava açılır.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
| Uyuşmazlık | Süre | En fazla uzatma |
|---|---|---|
| İşçi-işveren | 3 hafta | 1 hafta |
| Tüketici | 3 hafta | 1 hafta |
| Kira, komşu hakkı, kat mülkiyeti | 3 hafta | 1 hafta |
| Ortaklığın giderilmesi | 3 hafta | 1 hafta |
| Ticari | 6 hafta | 2 hafta |
Süre, başvurunun arabulucuya ulaştığı tarihten başlar ve zorunlu hallerde arabulucu tarafından uzatılabilir. Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Tarih hesaplarını tarihe gün ekleme aracıyla yapabilirsin.
Arabuluculuk ücreti ve kim öder?
Ücret, Adalet Bakanlığı'nın her yıl yayımladığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. 2026 tarifesine göre:
- Anlaşma, konusu para: Anlaşılan miktara dilimli oran (ilk 600.000 ₺ için %6, sonraki 960.000 ₺ için %5 …); en az 9.000,00 ₺, ticari işlerde ve ortaklığın giderilmesinde en az 13.000,00 ₺. 300.000,00 ₺'lik işçi alacağı anlaşmasında 18.000,00 ₺.
- Anlaşma, kira: Tahliyede bir yıllık kiranın yarısı, kira tespitinde yıllık kira farkı üzerinden. Yıllık kirası 300.000,00 ₺ olan bir tahliye anlaşmasında 9.000,00 ₺.
- Anlaşamama: Saatlik ücret. İki taraflı işçi-işveren uyuşmazlığında saati 2.260,00 ₺. İlk iki saat Adalet Bakanlığından; 3 saat süren görüşmede 4.520,00 ₺ Bakanlıktan, 2.260,00 ₺ taraflardan.
Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit ödenir. Bakanlığın ödediği ücret ve tarafların ödediği ücret yargılama giderinden sayılır; sonradan dava açılırsa davayı kaybedene yüklenir. Saatlik tarifenin tamamı ve nispi dilimler arabuluculuk ücreti hesaplama sayfasındaki tablolarda.
Arabuluculukta avukat gerekli mi, ücreti ne kadar?
Arabuluculuğa avukatla katılmak zorunlu değildir; taraflar bizzat katılabilir. Avukatla katılırsan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi md. 16'ya göre anlaşma halinde nispi ücretin dörtte bir fazlası (300.000,00 ₺'lik anlaşmada 60.000,00 ₺), anlaşmazlıkta 8.000,00 ₺ asgari ücret uygulanır. Aynı avukatla dava açılırsa bu tutar dava ücretinden mahsup edilir. Hesabı avukatlık ücreti hesaplama aracıyla yapabilir, dava aşamasının maliyetini avukatlık ücreti ve dava masrafları rehberinde okuyabilirsin.
Toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa, bu durum son tutanakta belirtilir. Sonradan açılan davada bu taraf kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Anlaşmaya niyetin olmasa bile ilk toplantıya katılmak bu riski ortadan kaldırır.
Anlaşma olursa, olmazsa
- Anlaşma: Taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir; ödeme yapılmazsa doğrudan icraya konulabilir. Anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz.
- Anlaşamama: Son tutanakla dava açılır. Dava dilekçesine tutanak eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; sunulmazsa dava usulden reddedilir. Dava masraflarını dava harcı hesaplama aracıyla önceden hesapla.
- Kira uyuşmazlıkları: Kira artışında yasal sınırı kira artış oranı hesaplama aracıyla kontrol etmek, arabuluculuk görüşmesinde somut bir dayanak sağlar.
Bu sayfa genel bilgi verir, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut uyuşmazlığın için bir avukata danış.
Sık sorulan sorular
Hangi davalarda arabulucuya gitmek zorunlu?
İşçi ile işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade talepleri; konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri; tüketici hakem heyetinin parasal sınırını aşan tüketici uyuşmazlıkları; kira, komşu hakkı ve kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesi davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat talepleri ile ilamsız icra yoluyla tahliye bu zorunluluğun dışındadır.
Arabulucuya başvurmadan dava açarsam ne olur?
Dava şartı arabuluculukta arabulucuya başvurulmadan açılan dava, başka bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulmuş ama anlaşmama son tutanağı dava dilekçesine eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; tutanak bu sürede sunulmazsa dava yine usulden reddedilir.
Arabuluculuk toplantısına gitmezsem ne olur?
Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir. Bu taraf sonradan açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle toplantıya katılmak, anlaşmak istemesen de önemlidir.
Zorunlu arabuluculuk ücretli mi?
Taraflar anlaşırsa arabulucu ücretini aksi kararlaştırılmadıkça eşit öder; 300.000,00 ₺'lik bir işçi alacağı anlaşmasında ücret 18.000,00 ₺ ve kişi başı 9.000,00 ₺'dir. Anlaşma olmazsa iki saatlik ücret (iki taraflı işçi-işveren uyuşmazlığında 4.520,00 ₺) Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saati aşan görüşmelerin ücreti taraflarca karşılanır. Bakanlığın ödediği tutar, sonradan açılan davada davayı kaybedene yüklenir.
Arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur mu?
Evet. Arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Ancak işe iade gibi kısa süreli haklarda başvuruyu süresi içinde yapmak gerekir; işe iade için arabulucuya fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurulmalıdır.
Arabuluculukta anlaşma belgesi ne işe yarar?
Taraflar anlaşırsa arabulucu bir anlaşma belgesi düzenler. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir; yani ödeme yapılmazsa doğrudan icraya konulabilir. Anlaşılan konularda aynı uyuşmazlık için daha sonra dava açılamaz.
Bir hata ya da eksik mi gördün? Lütfen bize bildir; doğrulayıp düzeltiriz. Hesapların hangi kaynaklara ve yönteme dayandığını kaynaklar ve yöntem sayfasında açıkladık. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır; resmî işlemlerde ilgili kurumun verilerini esas al. Bizi tanımak için hakkımızda sayfasına bakabilirsin.